Nieuws van Sell (-leden)

Slem en Waalwijk: een ongelukkig huwelijk

28 september 2017
www.selldelangstraat.nl

Het totaalconcept van Slem – Shoes, Leather, Education, Museum – moest Waalwijk weer op de kaart zetten als dé schoenenstad van Nederland. Zover is het niet gekomen; op 25 juli 2017 werden Slem Totaal en Slem Educatie failliet verklaard. Wat ging er mis en hoe moet het nu verder?

 

Tekst: Wilke Wittebrood, Schoenvisie

In april dit jaar komt de top van de schoenenbranche in Waalwijk bijeen voor Sleminars, een tweedaagse conferentie over de ‘future of footwear manufacturing’. Educatie- en innovatiecentrum Slem (Shoes, Leather, Education, Museum) mag de ceo’s van een aantal toonaangevende merken en retailers tot haar gasten rekenen, waaronder Adidas, Clarks, Decathlon, Deichmann, Ecco en New Balance. Voor het bestuur is het evenement een groot succes. En Waalwijk is weer een stapje dichterbij als dé stad waar grootheden uit de sector elkaar kunnen treffen. “Slem was in staat om mensen naar Waalwijk te halen die hier anders nooit zouden zijn gekomen”, zegt Carl van der Putten, die samen met creatief directeur Nicoline van Enter aan de basis van het instituut stond. “Het nieuws dat hier iets gaande was, spreidde zich als een olievlek verder uit.”

‘Shoe experience’ Waalwijk

De Brabantse regio de Langstraat en de stad Waalwijk vormen eeuwenlang het centrum van de Nederlandse leder- en schoenproductie. Halverwege de jaren ’60 van de vorige eeuw krijgt de sector echter te maken met hevige concurrentie - eerst uit Italië, vervolgens uit Spanje en Portugal en tot slot uit Azië – en zet de neergang in. Hoewel de productie anno 2017 vrijwel volledig is verdwenen, vindt 25 procent van de Nederlandse handel in schoenen nog steeds plaats in Waalwijk. “Het is een deel van onze identiteit”, zegt wethouder Hans Brekelmans. De gemeente zoekt al jaren naar een manier om zichzelf opnieuw als ‘schoenenstad’ op de kaart te zetten. Al sinds de eeuwwisseling liggen er plannen om het Nederlands Leder en Schoenenmuseum, dat is gevestigd op een industrieterrein aan de rand van de stad, naar een prominente locatie in het centrum te verhuizen. Stichting Slem wordt door de gemeente en de lokale ondernemers, verenigd in Schoen- en Ledersociëteit de Langstraat (Sell), opgericht om het museum door middel van een innovatie- en educatieprogramma te moderniseren. Brekelmans: “Zo zouden we verleden, heden (de 250 aan de schoenenbranche gelieerde bedrijven in de regio De Langstraat, red.) en toekomst met elkaar kunnen verbinden.” “Die combinatie moest Waalwijk weer als ‘shoe experience’ op de kaart zetten, nationaal en internationaal”, vult van Nicoline van Enter aan. In 2012 vraagt de stichting haar om een nieuwe schoenenopleiding in Waalwijk op te zetten en het Schoenenmuseum daarbij te trekken. Ze is gelijk enthousiast: “Het museum heeft een prachtige collectie. Ik zag het als informatiebron waarop we verder konden bouwen.”

Nieuwe generatie innovators

Met Slem Educatie wil Van Enter een nieuwe generatie schoeninnovators opleiden. “Onze sector is een van de meest vervuilende ter wereld”, licht ze toe. “We moeten toe naar een andere manier van produceren.” Slem doet onderzoek naar circulaire materialen, alternatieve productiemethoden als 3D-printing en ‘wearable technology’. In 2015 haalt het instituut het landelijke nieuws als minister Jet Bussemaker de 3D-geprinte schoenen uit het Slem-lab draagt tijdens Prinsjesdag.

“De educatie- en consultancytak waren in feite vooruitgeschoven posten die Slem een gezicht moesten geven in de periode voorafgaand aan de verhuizing en heropening van het Schoenenmuseum”, zegt Van der Putten. “Dat is gelukt; de commissaris van de Koning is zelfs bij ons langs geweest voor een rondleiding. Slem was hard op weg een internationaal platform voor schoenen en schoenontwikkeling te worden. We zagen ook mogelijkheden om de productie naar de Langstraat terug te brengen, zij het in een andere vorm. De technologische ontwikkelingen die nu plaatsvinden op het gebied van onder andere 3D-printing en automatisering zullen de manier waarop wij produceren binnen vijf tot tien jaar volledig veranderen. Met Slem wilden wij innovatieve start-ups op dat gebied begeleiden en aan ons binden. Dit in de hoop dat ze zich in de regio zouden vestigen en de economische bedrijvigheid verder zou toenemen. Dat zou op zijn beurt weer goede input zijn om tentoon te stellen in het museum. We streefden naar een community rondom Slem die steeds groter zou worden, een internationale 'schoenenhotspot’. Tegen dat concept is vaarwel gezegd."

Van 1 naar 6 jaar vertraging

Slem Educatie en het Schoenenmuseum zouden als totaalconcept worden ondergebracht in het leegstaande gemeentehuis aan het Raadhuisplein. Het pand bestaat uit twee delen: een monumentale trapgevel en een aanbouw die in 1986 is gerealiseerd. Van Enter: “De vorige wethouder, Henk Heuverling, wilde een deel van het pand afbreken en vervangen door een volledig nieuw gebouw. Dat vonden wij onnodig. Het huidige pand was in goede staat en bood voldoende mogelijkheden. De gemeente had €9 miljoen beschikbaar gesteld voor de bouw van het museum. Nieuwbouw zou het volledige budget opslokken, terwijl we bij een goedkopere verbouwing €3 miljoen vrij zouden houden voor exposities en andere evenementen.” De fusie, gepland voor 2014, schuift een jaar op omdat wethouder Heuverling vanwege gezondheidsproblemen terug moet treden. Brekelmans volgt hem in april 2015 op en maakt naar eigen zeggen 'de variant verbouw bespreekbaar binnen de politiek’.  “Dit leverde wel lange vertragingen op”, zegt Van Enter. “We zouden in eerste instantie in 2016 open gaan als totaalconcept, uiteindelijk werd dit 2020. Volgens het originele businessplan zouden we als gefuseerd bedrijf het personeel delen en zo op personeelskosten besparen. Maar daarbij werd geen rekening gehouden met een vertraging van vier jaar.”

Discussie over rode cijfers

Het is de bedoeling dat Slem zichzelf in 2015 kan bedruipen, zegt wethouder Brekelmans. “De gemeente heeft vanaf het begin gesteld dat Slem zijn eigen broek moet kunnen ophouden, zonder (structurele) subsidie van de gemeente. Eind 2016 stelden we een projectleider aan om de realisatie van het totaalconcept te versnellen. Hij bracht in beeld dat er sprake was van een aanzienlijk tekort bij de educatie- en consultancytak.” Een tekort dat hoofdzakelijk uit onvoorziene personeelskosten bestaat, zegt Van Enter, en kan worden opgelost met de door de gemeente toegezegde financiële steun. Volgens Brekelmans heeft de Raad op 16 juli 2015 inderdaad een voorbereidingskrediet van €900.000,- beschikbaar gesteld. Maar: “Daarbij werd nadrukkelijk vermeld dat dit geld niet was bestemd voor het dekken van de reeds door Slem Educatie gemaakte aanloopkosten.”

Fundamenteel andere aanpak

Met de aanstelling van de nieuwe projectleider kantelt het politieke klimaat verder. Waar Slem en de gemeente eerder nog op één lijn zitten, wordt er nu al snel op ingezet dat het educatie- en consultancyprogramma vanwege de toenemende tekorten herzien moeten worden. Brekelmans: “We moesten het fundamenteel anders aanpakken.” Een vertekend beeld, aldus Van Enter. “Slem Educatie en Slem Consulting waren in het laatste jaar alsnog winstgevend – een winst van €40.000,- op een omzet van €300.000 – maar niet als je daar de voorbereidings- en personeelskosten bij optelt die bedoeld waren voor het museum, maar op het bord van Slem Educatie terechtkwamen.” De gemeente en het bestuur komen tot een overeenkomst: de consultancytak wordt afgestoten en de internationale opleiding stopgezet. Kort daarna, op 14 juli 2017, treden de bestuursleden van Slem af.

Gemeente had andere verwachtingen

Een ander punt is het internationale karakter van de opleiding; de gemeente mist de connectie met de lokale/regionale schoenenbranche en (de inwoners van) de stad. “In de basis was dat het probleem”, zegt Van der Putten. “De gemeente opereert op lokaal en regionaal niveau, terwijl voor Slem gold: ‘the world is our playground’. Als we hadden gekozen voor een nationale aanpak, had de opleiding nooit rendabel kunnen worden. Al is er ook behoorlijk wat talent van Nederlandse en Belgische bodem bij ons afgestudeerd.” Brekelmans beaamt dat de gemeente iets anders voor ogen had: een interactief museum, waar mensen kunnen zien en ervaren hoe schoenen werden en worden gemaakt. “Dat is van een ander niveau dan dé stad willen zijn waar revolutionaire ontwikkelingen op het gebied van schoenproductie plaatsvinden.” De collectie van het Schoenenmuseum loopt volgens de wethouder geen gevaar meegesleept te worden in het faillissement van Slem Totaal en Slem Educatie. “In de stichtingsakte is bepaald dat niets van de collectie mag worden vervreemd zonder toestemming van de gemeente." De curator kan ten tijde van het schrijven van dit artikel (begin september, red.) nog niet bevestigen hoe groot het risico voor het museum is.

Verlies voor de stad

‘Heeft Waalwijk wel behoefte aan Slem?’ kopt het Brabants Dagblad op 24 mei 2017. Van Enter draait de vraag om: heeft Slem wel behoefte aan Waalwijk? Kort na het faillissement start het team achter Slem Educatie door als The Footwearists. De twee bestaande klassen worden door het bedrijf voortgezet, zodat de leerlingen gewoon kunnen afstuderen. Daarna strijkt de opleiding tijdelijk in Italië neer, waar in oktober de cursus ‘Professional Footwear Innovation’ van start gaat. “We zijn nu aan het kijken naar een nieuwe locatie voor de langere termijn”, vertelt Van Enter. “Dat zou in Rotterdam of in Eindhoven kunnen zijn, daar gebeurt veel op het gebied van industriële vernieuwing. Misschien worden we wel een nomadische school en geven we les, daar waar dingen gebeuren die interessant zijn om te laten zien.” Albert Haan, voorzitter van Sell de Langstraat, is blij dat Slem de activiteiten doorzet. “Een verstandig besluit”, vindt hij. “Maar ook een verlies voor de stad. Waalwijk wilde zo graag de gemeente zijn waar de schoenen- en lederwarenindustrie een centrale rol zou spelen. De grootheden uit de branche zullen elkaar blijven treffen, maar dat zal niet meer in de Langstraat zijn.”



 

NIEUWSARCHIEF

 
 
 
 
07-01-2019 LEES MEER
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Terug naar boven